اظهار مىكرد . بصريها مراسم مبالغه به جاى آورده با وى بيعت كردند . پس چون از پيش او بيرون آمدند دستها بر ديوار ماليدند و گفتند : ابن مرجانه پندارد كه ما راست مىگوييم و او را خليفهء خود مىدانيم . عبيد اللّه بعد از بيعت اهل بصره دو كس به كوفه فرستاده تا مردم آن ديار را به بيعت او دعوت كنند . « 1 » چون رسولان او به كوفه رسيدند عمرو بن حريث كه نايب ابن زياد بود در كوفه ، مردم كوفه را جمع كرده به اتّفاق رسولان ابن زياد به مردم كوفه گفتند : امير عبيد اللّه شما را سلام مىرساند و مىگويد كه مردم بصره به خلافت من رضا داده‌اند . متوقّع چنان است كه شما نيز با اهل بصره در متابعت من موافقت نماييد تا جمع شما متفّرق نشود و امور شما مختل نگردد . القصّه ؛ چون خطباى ابن زياد از سخن خود فارغ شدند ، زيد بن حارث بن يزيد شيبانى - كه مشهور به ابن رويم است و از عظماى كوفه بود - گفت : الحمد للّه و المنّه كه ما از حكومت ابن مرجانه خلاص شديم و ما هرگز متابعت او نخواهيم كرد و او را نزد ما هيچ گونه اطاعت و انقياد نيست . آنگاه مشتى از سنگريزه‌هاى مسجد برداشته بر روى رسولان ابن زياد پاشيد و ساير مردم چندان سنگ بر ايشان زدند كه به هزار حيله رسولان ابن زياد جان از ميان ايشان بدر بردند . چون اهل بصره بر حقيقت حال كوفيان اطّلاع يافتند از بيعت ابن زياد پشيمان شدند و ديگر به امر و نهى او التفات نمىكردند . و او تصرّف در بيت المال كرده شبى از بصره بيرون آمده پناه به قبيلهء ازد برد . چون اهل بصره ديدند كه در شهر حاكمى نمانده با عبد اللّه بن نوفل بن حارث بن عبد المطّلب ، كه خواهرزادهء معاويه بود ، بيعت كردند و گفتند : تو به محافظت شهر قيام نماى تا اهل غوغا فساد نكنند ، تا خليفه مشخّص شود . و اين عبد اللّه بن حارث را چون اختيارى چندان نبود و از امارت همين داشت كه در روز جمعه در مسجد حاضر گشته امامت كردى اهل كوفه عامر بن مسعود بن اميه عمى را بر خود امير ساختند تا شهر را از آسيب اوباش و اراذل نگاه دارد . و بر اين هر دو شخص مدّت چهار ماه اطلاق امارت مىكردند . و در زمان ايشان مردم مفتن فرومايه بسيار سر بر آوردند . تا آنكه در اين اثنا خلافت ابن زبير قوّت گرفت و عبد اللّه بن يزيد حطمى و ابراهيم بن محمّد بن طلحه را به كوفه فرستاد تا آن يك به امامت قيام نمايد و اين يك به اخذ خراج اشتغال نمايد . و امارت موصل به محمّد بن اشعث داد و يكى از رؤساى بصره به حكومت آن ديار تعيين نمود . اكثر عظماى شام نيز - مثل ضحّاك بن قيس ، زفربن حارث ، [ و ] نعمان بن بشير انصارى با عبد اللّه زبير - بيعت كرده مردم را به مبايعت او دعوت مىنمودند . و شاميان مجموع هواخواه ابن زبير بودند الّا اهل اردن .

--> ( 1 ) . فرستادگان ابن زياد به كوفه عمرو بن مسمع و سعد بن قرحاى تيمى بودند .